Durf gewoon te vragen, ook als het over seks gaat

Onder het dak van de Amsterdome gaan we het hebben over vrouwspecifieke klachten. Over endometriose en de overgang. Als we niet kleinerend doen over ziektes als endometriose, kunnen we vrouwen heel wat ellende besparen.

Moderator Inge Diepman laat de zaal eerst kletsen over hun vrouwspecifieke klachten. Niet plenair, gewoon aan degene naast je vertellen van welke vrouwspecifieke klachten je last hebt. De vrouwen – en een paar heren die er zitten – barsten direct los. Het gaat over menstruatie, zwangerschap, overgang en hoe je je klachten aangeeft in de spreekkamer. “Vertrouw op je lijf,” zegt iemand tegen haar buurvrouw. “Wees zo duidelijk mogelijk als je een zorgverlener probeert te vertellen waar je last van hebt.”
Diepman: “Zo, het klinkt gezellig dus nu is het een uitdaging om de zaal weer mee te krijgen naar ons gezamenlijke thema van vandaag. De vrouwenkwalen. Maar mag ik het eigenlijk zo wel zeggen? Moet ik het hormoongerelateerde klachten noemen? Vrouwspecifieke klachten? Doe het met humor, dat is in ieder geval wat zeker is. Ik vraag het voor de zekerheid even aan Christine Swart, managing director bij WOMEN Inc. Hoe zeg ik het? Ligt dit onderwerp gevoelig?” “Ja,” antwoordt Christine. “De tijd is nu gelukkig rijper om het op de agenda te zetten. Toen we de keus maakten om ons meer op vrouwspecifieke klachten te concentreren, begonnen we met cardiologie. Nu kunnen we het ook hebben over zaken die met de menstruatiecyclus te maken hebben. Maar vrouwen en ook artsen vinden het soms lastig om over onderwerpen als endometriose te beginnen.”

Taboe
“Ook al bloeden ze hevig, er zijn altijd vrouwen die er nooit over zullen beginnen”, zegt Diepman. Er zijn taboes te doorbreken. Dat maakt het niet gemakkelijker om ook de onwetendheid over de onderwerpen te doorbreken.
Nicole Stevens, kaderhuisarts Uro- en gynaecologie, vindt dat de menstruatiecyclus uitgevraagd moet worden in de spreekkamer bij alle problemen in de onderbuik. “Ja, maar dan ben je dus al bij de huisarts”, zegt Diepman. Dan is er dus al een stap gezet, vindt ze. “Dus wanneer vraag je het dan als het in eerste instantie niet met de cyclus te maken heeft? Stevens: “Aan meiden die komen voor anticonceptie bijvoorbeeld, dan vraag je ernaar. En ik vraag er ook naar als er meisjes en vrouwen komen met algehele malaise, die moe zijn, niet lekker. Dan vraag ik: mis je wel eens werk of school door menstruatieklachten, dat soort vragen.”

Pijnklachten
Bianca de Bie, voorzitter van de Endometriose Stichting: “Maar wie moet er in eerste instantie precies doorvragen? Dat vind ik lastig. Je moeder, je vriendin? Ik denk dat we ons als maatschappij bewuster moeten worden over dat sommige pijnklachten bij de menstruatie niet normaal zijn en dat het bijvoorbeeld endometriose kan zijn.”
Stevens: “Ik schrik er altijd weer van, hoe lang het duurt voordat we de diagnose kunnen stellen. Endometriose presenteert zich helaas in vele vormen. Een pijnlijke menstruatie is één van de tekenen, maar niet ieder meisje of vrouw met een pijnlijke menstruatie lijdt aan endometriose. Wij als huisartsen moeten er wel scherp op zijn want het onderwerp is nog te onderbelicht, ook in de huisartsenopleiding.”
Jacques Maas, gynaecoloog bij het Máxima Medisch Centrum: “De klachten zijn heel overkoepelend, dat maakt het lastig om de ziekte te diagnosticeren. Omdat het bijvoorbeeld samenhangt met darmklachten. Je moet daarom eerst alle symptomen goed in kaart hebben. De vragenlijst bij Spastisch Darm Syndroom bijvoorbeeld, is overlappend."

Voorlichting
Wat moet er gebeuren in de toekomst? Voorlichting, voorlichting, voorlichting, zeggen de experts. Maas: “Het moet bekender worden dat het niet normaal is om altijd af te zeggen voor gym of dat je niet kan werken omdat je menstrueert. Primair moeten we weten dat sommige klachten niet normaal zijn binnen een menstruatiecyclus.” De Bie: “Ik zou al beginnen met voorlichting op de middelbare scholen. Daar lopen wij in Nederland mee achter. In heel veel landen doen ze dat al jaren.”

Overgang
Tijd voor de overgang. 1,8 miljoen vrouwen zijn in Nederland in de overgang en tachtig procent ervaart pijnklachten. Diepman: “In het filmpje wat we net zagen, wordt naast andere suggesties ook geadviseerd om vooral voor een gezonde levensstijl te zorgen als je in de overgang bent. Nu ben ik zelf in de overgang, en ik ontplof als ik dat hoor. Snappen jullie dat?”

Eveline Bakker is voorzitter van stichting Vuurvrouw en knikt. “Ik snap je frustratie. Maar in die periode is het simpelweg heel belangrijk dat je goed voor jezelf zorgt. Want dertig procent van die tachtig procent die problemen ervaart in de overgang, heeft érnstige klachten. Dan red je het niet met ‘eet maar een appel’. Die vrouwen hebben een goede behandeling nodig.” Diepman: “Hoe?” - “Met een expert.”  

Begin vroeg met voorlichten 
Gynaecoloog Dorenda van Dijken (OLVG West) vindt dat het begint met goede informatie geven. “Als je weet dat bij de overgang hoort dat je niet goed slaapt, kun je die slapeloosheid beter kaderen. Ik noem maar een voorbeeld.” Volgens Van Dijken moeten we heel vroeg beginnen met voorlichting. Het liefst al op de basisschool.” Diepman vraagt aan de jonge vrouwen in de zaal hoe ze denken over de overgang. Een student geneeskunde vertelt dat ze zich herinnert dat haar moeder in de overgang was toen zij puber was en “dat die twee fases heel slecht samengingen.” “Ik weet dat het gepaard gaat met opvliegers. Veel meer weet ik eigenlijk niet.” De zaal lijkt verbaasd te reageren. Als zelfs een geneeskundestudent niet meer weet dan dat, is er werk aan de winkel. 

Bakker benadrukt dat er in de huisartsenpraktijk meer opties moeten zijn dan medicaliseren, zoals ze nu vaak ziet gebeuren. Ze zou graag zien dat vrouwen met klachten vaker naar een specialist worden doorverwezen, zoals een overgangsconsulent. “We hebben zulke goede specialisten in ons land. Het mag nooit zo zijn dat vrouwen de kiezen maar even op elkaar moeten zetten als er gewoon kennis en kunde voorhanden is.”

Diepman vraagt zich af of we als Nederlandse vrouwen te vaak te calvinistisch zijn en snel denken ‘ah, niet zeuren, het hoort erbij’. Waarom verwijzen we vrouwen bijvoorbeeld niet vaker door naar hormoontherapie? Van Dijken: “Wij lopen inderdaad erg achter met hormoontherapie, als we het vergelijken met andere Europese landen. Ik moet er wel bij zeggen, we reserveren hormoontherapie voor vrouwen met ernstige klachten. Want niet iedereen heeft het nodig.”

Seks 
En klachten op het gebied van seks? Is dat niet een enorm taboe, vooral onder vrouwen met een migratieachtergrond? Van Dijken: “Ik ben soms verbaasd hoe gemakkelijk vrouwen er over praten, als je er naar vraagt.”
Iemand uit de zaal: “Het zijn vooroordelen. Het maakt echt niet uit welke achtergrond een patiënt heeft, meestal wil iemand er echt wel open over spreken. Mijn Nederlandse collega’s maken er juist een punt van, en dan vragen ze: ‘mogen ze het thuis wel weten als een vrouw aan de pil gaat?’, maar dat speelt helemaal niet. Professionals hoeven er niet zo zenuwachtig over te doen.” Iemand anders uit de zaal: “Ik ben zelf huisarts in een achterstandswijk en merk die zenuwen bij patiënten ook niet. We moeten oppassen met onze vooroordelen. Er is soms ook angst bij huisartsen om patiënten te kwetsen. Maar durf gewoon te vragen, dan krijg je de mooiste verhalen.” Diepman: “Dan neem je zeker wel meer dan tien minuten?” -  “Ja, dat zeker.”  

Voeg toe aan selectie